Urlop ojcowski

Nie tylko urlop ojcowski - jakie prawa ma tata w pracy?

tata i dziecko siedzą na podłodze

Ojcostwo to nie tylko obowiązki - to także szereg przywilejów. Warto o nich wiedzieć i – co ważne - warto z nich korzystać!


Urlop okolicznościowy

Od tego zaczniemy, bo to w zasadzie pierwsze prawo, jakie przysługuje świeżo upieczonym ojcom. Dwa dni zwolnienia z pracy należą się tacie właśnie z okazji urodzenia się dziecka i są w pełni płatne. Przepisy nie określają jednoznacznie, w jakim terminie należy wykorzystać te dni zwolnienia, uznaje się jednak, że powinny być ściśle związane z daną okazją, czyli urodzeniem się dziecka. Co ważne - pracodawca nie może odmówić ojcu skorzystania z takiego uprawnienia.

L4 na partnerkę po porodzie

Pracujący tata zaraz po porodzie może też skorzystać ze zwolnienia na partnerkę (w praktyce: zwolnienie lekarskie z tytułu opieki nad członkiem rodziny), o ile w domu nie ma innego członka rodziny mogącego zapewnić jej opiekę. Co ciekawe, wielu świeżo upieczonych rodziców zupełnie nie zdaje sobie sprawy z istnienia tego uprawnienia bądź sądzi, że przysługuje ono wyłącznie po porodzie drogą cesarskiego cięcia. Nie jest to prawdą. Ustawa przewiduje, że ojciec dziecka ma prawo do skorzystania ze zwolnienia w sytuacji, kiedy jego żona lub partnerka wymaga opieki i pomocy i nie może samodzielnie sprawować opieki nad dzieckiem. Trzeba więc podkreślić, że lekarz nie ma obowiązku wystawić takiego zwolnienia, bo jego udzielenie jest zależne od oceny stanu zdrowia pacjentki. Takiej oceny może dokonać lekarz wypisujący ją ze szpitala, lekarz ginekolog prowadzący ciążę bądź lekarz rodzinny. Tata ma prawo przebywać na zwolnieniu maksymalnie 14 dni. Za ten czas przysługuje mu zasiłek opiekuńczy w wysokości 80 proc. podstawy wynagrodzenia.

Urlop ojcowski

To chyba najbardziej znane i najchętniej wykorzystywane uprawnienie, jakie przysługuje pracującym tatusiom. Urlop ojcowski przysługuje im w wymiarze 10-ciu dni roboczych i mogą go wybrać w całości bądź w dwóch częściach. Mogą też wykorzystać jedynie połowę urlopu, ale wtedy muszą pamiętać, że ta niewykorzystana część przepadnie – nie można przykładowo delegować jej na matkę dziecka. Pracownik ma na wykorzystanie urlopu ojcowskiego aż 24 miesiące od chwili narodzin dziecka. W celu otrzymania urlopu musi złożyć wniosek do pracodawcy najpóźniej 7 dni przed planowanym wolnym. Za czas przebywania na ojcowskim tacie przysługuje 100- procentowe wynagrodzenie, jednak nie jest to standardowa pensja, a zasiłek macierzyński.

Urlop macierzyński

Jak to? Urlop macierzyński dla taty? Otóż to! Urlop macierzyński to uprawnienie z definicji przysługujące mamie i to ona ma do niego pierwszeństwo. Co więcej, musi wykorzystać 14 tygodni tego 20-tygodniowego urlopu osobiście. Jeśli jednak z jakichś względów nie chce korzystać z pozostałych 6-ciu, może przekazać je ojcu dziecka. Tacie za przebywanie na urlopie macierzyńskim będzie przysługiwało wynagrodzenie w takim samym wymiarze, jak matce (100% średniego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy, jeśli matka nie będzie korzystała z urlopu rodzicielskiego lub 80% wspomnianego wynagrodzenia, jeśli zdecyduje się ona skorzystać z tego urlopu). By przekazać urlop partnerowi, matka dziecka musi złożyć wniosek u przełożonego nie później niż siedem dni przed dniem przystąpienia do pracy. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie od pracodawcy ojca, potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu przez pracownika.

Urlop rodzicielski

Urlop rodzicielski przysługuje po urlopie macierzyńskim i – w przeciwieństwie do macierzyńskiego – nie jest on dedykowany wyłącznie matce dziecka. Uprawnienie to w równym stopniu przysługuje mamie, co i ojcu. Rodzice mogą podzielić się nim po równo bądź według uznania, mogą też przybywać na nim jednocześnie. Urlop może też wykorzystać w całości tylko jedno z rodziców. W przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie urlop rodzicielski przysługuje w wymiarze 32 tygodni. Za czas przebywania na tym urlopie rodzicom należy się zasiłek macierzyński, a jego wysokość wynosi 80 lub 60% wynagrodzenia w zależności od momentu złożenia wniosku. A wniosek taki należy złożyć w terminie 21 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia urlopu. Uwaga! Zasady dotyczące udzielania tego urlopu niebawem mogą się zmienić!

Urlop wychowawczy

Ten urlop także kojarzymy z matkami. A tymczasem nie ma żadnych przeszkód, by z wychowawczego skorzystał właśnie ojciec dziecka. Co ciekawe, na wychowawczym może jednocześnie przebywać oboje  rodziców.  To urlop przysługujący w wymiarze 36-ciu miesięcy, który można wykorzystać aż do chwili ukończenia przez dziecko 6. roku życia. Wniosek o jego udzielenie należy złożyć najpóźniej 21 dni przed planowaną datą jego rozpoczęcia. Niestety, za przebywanie na tym urlopie nie przysługuje żaden zasiłek. Można jednak łączyć go z pracą zawodową – zarówno na etacie, jak i na innych umowach. W przypadku etatu na wychowawczym jego wysokość nie może być wyższa niż połowa (1/2 etatu). Ważne! Wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego przysługuje każdemu z rodziców.

Obniżenie wymiaru czasu pracy

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego ma też kolejne, wynikające z niego prawo – może wnioskować o obniżenie wymiaru czasu pracy (do wymiaru nie niższego niż połowa etatu). Prawo to przysługuje mu w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego. Podobnie jak o udzielenie wychowawczego, wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy należy złożyć w terminie do 21 dni przed planowanym rozpoczęciem pracy na obniżonym etacie. Co istotne, wniosek pracownika jest dla pracodawcy wiążący.

Dwa dni opieki nad dzieckiem

Zarówno matka, jak i ojciec dziecka mają prawo do dwóch dni roboczych bądź 16 godzin wolnego, które  mogą wykorzystać na opiekę nad dzieckiem (powody nie są sprecyzowane). To pracownik decyduje, czy chce wykorzystać zwolnienie w dniach (2 dni) czy w godzinach (16 godzin), a określa to w pierwszym wniosku o jego udzielenie. Jeśli obydwoje rodziców jest zatrudnionych, wówczas prawo przysługuje jednemu z nich. Ale – co istotne – przysługuje ono również w sytuacji, kiedy matka nie jest zatrudniona i teoretycznie mogłaby w tym czasie sprawować opiekę nad dzieckiem. Dwa dni opieki nad dzieckiem są w pełni płatne. Warto też wiedzieć, że wymiar wolnego nie jest zależny od liczby posiadanych dzieci.

Konieczność zgody na pracę w nadgodzinach, w porze nocnej oraz w delegacji

O tym uprawnieniu wiedzą nie wszyscy tatusiowie. Otóż jeśli pracownik jest ojcem dziecka w wieku do lat 4, pracodawca bez jego zgody nie może zatrudniać go w godzinach nadliczbowych (tzw. nadgodziny). Co więcej, tata musi wyrazić zgodę na pracę w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, a także na wyjazd w delegację. Ale uwaga! Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni, z uprawnień tych może korzystać tylko jedno z nich.

 

Autor: Agata Cygan-Kulka

Na jaki urlop możesz liczyć? Sprawdź!