Urlop ojcowski

Nowe przepisy o urlopach rodzicielskich

Nowe przepisy o urlopach rodziciekskich

Każdy pracownik będący w stosunku pracy ma prawo do płatnego urlopu w ramach wypełniania obowiązków rodzicielskich. Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Rodzice mają do wyboru kilka rodzajów urlopu, a prawo gwarantuje im podczas korzystania z nich ochronę przed nieuczciwymi działaniami pracodawcy.

Rodzicielskie uprawnienia

Praca zawodowa przynajmniej jednego świeżo upieczonego rodzica jest dziś koniecznością. Rosnące wydatki zmuszają do intensywnego wysiłku, by zaspokoić potrzeby całej rodziny. Prawo wychodzi naprzeciw tym problemom, gwarantując opiekunom dziecka szereg uprawnień, umożliwiających im łączenie pracy z obowiązkami rodzicielskimi. Są to:

- urlop macierzyński i dodatkowy urlop macierzyński (w tym także tzw. urlop tacierzyński),

- urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego,

- urlop ojcowski,

- urlop wychowawczy bądź zmniejszenie wymiaru czasu pracy,

- przerwy w pracy na karmienie dziecka piersią,

- coroczne zwolnienie na 2 dni od pracy w związku z wychowywaniem dzieci do lat 14,

- zwolnienie od pracy dla sprawowania koniecznie osobistej opieki nad dzieckiem chorym lub zdrowym, które nie ukończyło 8. roku życia.

Z wyżej wymienionych uprawnień – prócz, co zrozumiałe, przerw na karmienie i pośrednio urlopu macierzyńskiego (tu: wyjątek) – mogą korzystać zarówno pracownice, jak i pracownicy.

Urlop macierzyński

Urlop macierzyński to zwolnienie od pracy pracownicy w związku z urodzeniem przez nią dziecka. Może rozpocząć się jeszcze przed planowanym porodem (co najmniej 2 tygodnie), a pozostała jego część być wykorzystana po urodzeniu dziecka. Jeżeli kobieta nie zdecydowała się na wcześniejsze zwolnienie od pracy, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu. Wymiar macierzyńskiego jest zależny od liczby urodzeń przy jednym porodzie.

W przypadku urodzenia:

- jednego dziecka  jest to 20 tygodni,

- dwoje dzieci – 31 tygodni,

- troje dzieci – 33 tygodni,

- czworga dzieci – 35 tygodni,

- pięciorga i więcej dzieci – 37 tygodni.

Urlop może być automatycznie skrócony w dwóch wypadkach:

- urodzenia martwego dziecka lub jego zgonu przed ukończeniem 8. tygodnia życia - wówczas urlop trwa 8 tygodni po porodzie, ale nie może się on skończyć przed upływem 7 dni od śmierci dziecka),

- kiedy matka rezygnuje z wychowania dziecka – skróceniu ulega ta część macierzyńskiego, która pozostała od dnia oddania dziecka do domu małego dziecka lub innej osobie w celu przysposobienia.

Podczas przebywania na urlopie macierzyńskim pracownik jest prawnie chroniony przed zwolnieniem i degradacją. Pracodawca jest zobowiązany dopuścić pracownika do pracy na tym samym stanowisku, a jeśli jest to niemożliwe, zaoferować stanowisko równorzędne i odpowiadające kwalifikacjom zawodowym, a także wypłacać takie wynagrodzenie, jakie otrzymywałby, nie korzystając z urlopu.

Urlop „tacierzyński”

Pracownica nie ma obowiązku wykorzystywać urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze. Może zrezygnować z jego części i „oddać” ją ojcu dziecka. Warunkiem, który musi spełnić, jest przebywanie na urlopie co najmniej 14 tygodni, złożenie do pracodawcy wniosku z rezygnacją z pozostałej części swojego urlopu wraz z zaświadczeniem pracodawcy zatrudniającego ojca dziecka, potwierdzającym termin rozpoczęcia przez niego urlopu macierzyńskiego we wskazanym przez mężczyznę terminie (wniosek powinien być złożony najpóźniej na 7 dni przed terminem przystąpienia przez kobietę do pracy).

Ojcu dziecka przysługuje także część urlopu macierzyńskiego w przypadku, gdy kobieta przebywająca na urlopie co najmniej 8 tygodni, trafiła do szpitala. Czas, w którym pozostawała pod opieką szpitalną jest wyłączony z okresu macierzyńskiego i może go wykorzystać mężczyzna. Do niewykorzystanej przez kobietę części urlopu mężczyzna ma prawo także w przypadku śmierci kobiety przebywającej na macierzyńskim.

Dodatkowy urlop macierzyński

Od 1 stycznia 2010 roku kodeks racy przewiduje dwa nowe rodzaje urlopów rodzicielskich: dodatkowy urlop macierzyński i urlop ojcowski. Pierwszy określa zwolnienie od pracy pracownicy, która bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego zwróciła się do pracodawcy z pisemnym wnioskiem o dodatkowy urlop. Jego wymiar to jednorazowo 1 tydzień bądź jego wielokrotność (docelowo 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka, 8 tygodni – więcej niż jedno dziecko). Do 2013 roku urlop ten ma być udzielany w mniejszym, lecz wzrastającym w każdym roku wymiarze. W czasie trwania dodatkowego urlopu macierzyńskiego kobieta może podejmować pracę u pracodawcy, który udzielił urlopu, ale w wymiarze nie wyższym nić połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Urlop ojcowski

Ojcowie mają także prawo do własnego, niezależnego od urlopu macierzyńskiego urlopu (nie jest to więc urlop „tacierzyński”). Aktualnie wymiar tego urlopu to 7 dni kalendarzowych, ale docelowo ma on trwać dwa tygodnie (od 2012 roku). Urlop ojcowski przysługuje pracownikowi, którego dziecko nie ukończyło jeszcze 1. roku życia. Ponieważ jest on urlopem „samodzielnym”, może być wykorzystany także wtedy, gdy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego i niezależnie od tego, czy pracownik skorzystał także z urlopu „tacierzyńskiego”. Podczas urlopu ojcowskiego mężczyźnie przysługują analogiczne prawa jak pracownicy pozostającej na urlopie macierzyńskim. Aby otrzymać zgodę na urlop ojcowski pracownik musi złożyć u pracodawcy pisemny wniosek najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Prawo do urlopu mają też ojcowie przysposabiający dziecko, o ile nie ukończyło ono 7. roku życia (ewentualnie, w przypadku dziecka, któremu odroczono obowiązek szkolny, granica przesuwa się do ukończenia przez malucha 10. roku życia). W tej sytuacji urlop musi być wykorzystany w ciągu roku od uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Zgodnie z artykułem 183 kodeksu pracy pracownikowi przysługuje także urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego w przypadku przyjęcia na wychowanie cudzego dziecka, jeśli nie ukończyło 7. roku życia lub w przypadku dziecka, któremu prawnie odroczono obowiązek szkolny – 10. roku życia. Dotyczy to więc przede wszystkim opiekunów przysposabiających dziecko lub występujących jako rodzina zastępcza (oprócz zawodowej rodziny zastępczej, niespokrewnione z dzieckiem). Wymiar takiego urlopu to – podobnie jak w przypadku urlopu macierzyńskiego –  od 20 do 37 tygodni. Może być podzielony pomiędzy matkę i ojca dziecka.

Urlop wychowawczy

Urlop wychowawczy przysługuje opiekunom dziecka w wieku do lat 4 (w przypadku dziecka niepełnosprawnego – do ukończenia przez nie 18. roku życia), posiadającym 6-miesięczny okres zatrudnienia (wlicza się weń okres zatrudnienia u wszystkich pracodawców). Zwyczajowo nie mogą oni korzystać z urlopu jednocześnie, jednak z artykułu 186 § k.p. wynika, że jeśli spełniają warunki do korzystania z urlopu wychowawczego, mogą wspólnie korzystać z niego przez okres nieprzeraczający 3 miesięcy. Najczęściej na urlop wychowawczy decyduje się jeden z opiekunów dziecka, ale możliwe jest także korzystanie z niego na zmianę (część urlopu wykorzystuje matka, część ojciec dziecka). Wymiar urlopu wychowawczego to maksymalnie 3 lata (ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 4. roku życia), przy czym można z niego korzystać wielokrotnie – na każde wychowywane dziecko. W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy na czas określony urlop wychowawczy trwa do końca okresu trwania umowy. Pracownik nie ma obowiązku skorzystania z całego wymiaru urlopu, może podzielić go na części (nie więcej niż 4) lub skorzystać jednorazowo np. z połowy wymiaru urlopu. W czasie przebywania na urlopie wychowawczym może podjąć pracę zarobkową u innego pracodawcy lub inną działalność, naukę lub szkolenie, o ile nowe obowiązki nie kolidują ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem.

Ubiegając się o urlop wychowawczy należy złożyć u pracodawcy pisemny wniosek o udzielenie zwolnienia od pracy wraz z oświadczeniem drugiego opiekuna o braku zamiaru korzystania z tego samego urlopu w tym samym czasie. Pismo należy złożyć co najmniej 2 tygodnie przed wskazanym terminem rozpoczęcia urlopu, a pracodawca ma obowiązek urlopu udzielić (o ile pracownik spełnia warunki korzystania z urlopu wychowawczego). Wniosek można również wycofać, jednak nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.

 

 

Paulina Wójtowicz

Pliki do pobrania

Na jaki urlop możesz liczyć? Sprawdź!